Do grupy psów pasterskich zalicza się rasy, które od dawna służyły do pędzenia i pilnowania owiec, kóz, bydła, świń i koni. Nazywano je owczarkami, pasterskimi lub halnymi itp. Praktycznie są to synomimy, gdyż każdy pies o skłonności do stróżowania stada po odpowiednim wyszkoleniu może być użyty do pilnowania kierdeli owiec czy stad bydła. Wyrazy te są więc tylko oznaczeniem ras pasterskich, bez znaczenia dla specjalizacji tych ras. Psem pasterskim może stać się każdy pies wykazujący instynkt strzeżenia trzody. W wielu krajach wyhodowano z pierwot­nych psów pasterskich nowe rasy, z których tylko niektóre zachowały miano „owczarków”, np. owczarek niemiecki. Z powodu wyjątkowych cech używa się ich również do innych celów.

Pies pasterski powinien być średniego wzrostu, dobrze zbudowany, by mógł po­dołać codziennym trudom przy pilnowaniu stada. Powinien mieć dobrą szatę, być zahartowany, o zrównoważonym charakterze, nieufny wobec obcych, a przywiązu­jący się do swego pana. Powinien mieć raczej slaby instynkt łowiecki, aby napoty­kana przy pasaniu zwierzyna albo jej ślady nie odciągały go od stada. Psy pasterskie spotyka się przede wszystkim w krajach posiadających pastwiska stepowe i łąki górskie. Tak np. powstał pies pasterski słowacki. Najbliższymi jego krewniakami są owczarek podhalański polski i pies pasterski węgierski-kuvasz, wywodzące się z Beskidów i Karpat. Oprócz tego na równinie węgierskiej, na której rozwinięta była tradycyjna hodowla bydła, powstały trzy rasy psów paster­skich; komondory, puli i pumi. Są to psy długowłose, z których przede wszystkim komondor i puli odznaczają się długą, zbitą szatą ze skłonnością do sfilcowania, chroniącą przed wpływami atmosferycznymi. Pumi jest znacznie młodszą rasą, powstałą za skrzyżowania psów krajowych z obcymi, prawdopodobnie ze szpicem pomorskim.

Szwajcarkie psy z hal są typowym przykładem ras z dawien dawna hodowanych w zamkniętych okolicach, w dolinach alpejskich. Nie krzyżowano ich ze sobą i dzięki temu utrzymały się w czystości rasy po dzień dzisiejszy. Występują cztery rasy, których wspólną cechą jest trójbarwne umaszczenie. Maścią zasadniczą jest czerń z symetrycznymi znaczeniami — od żółtych do rdzawych i białych. Największy z nich jest szwajcarski krótkowłosy pies z łial, którego wysokość w kłębie dochodzi do 70 cm. Mniejszy jest długowłosy berneńczyk, o średniej wysokości w kłębie 65 cm. Trzeci jest krótkowłosy appenzelłer, wysokości 48 — 58 cm. Najmniejszy pies halny — to entlebucher, również krótkowłosy i mający do 40 cm w kłębie. Do innej zwartej grupy psów pasterskich należy pies pirenejski, pochodzący z hisz­pańskich Pirenejów- Jest on silny, o gęstym owłosieniu miernej długości, barwy czysto białej lub z szarymi oznakami. We Francji występuje kilka odmian psów pasterskich, nazywanych według regionów pochodzenia: owczarki z Languedoc, z Garrigeus, z Picardii, z Pirenejów, z Brie i z Beauce. Psy te (poza psem z Brie) są rzadko spotykane.
Znacznie bardziej popularne są psy pasterskie angielskie; collie, sheltie i bobtail. Mniej znane są walijskie corgi, jedna z najmniejszych ras pasterskich, wysokości zaledwie 26 — 30 cm)*. Występuje w dwu odmianach, nazywanych według hrabst­wa, z którego pochodzą. Rozróżnia się pembroke-corgi z krótko przyciętym ogo­nem oraz nieco dłuższego i cięższego cardigana — z długim ogonem, przypominają­cym lisią kitę. Należałoby wspomnień że Welsh corgi jako ulubieniec brytyjskiej rodziny królewskiej jest’w Anglii szczególnie popularny. Nie odznacza się on szcze­gólną pięknością, lecz jego Ingeligencja całkowicie to rekompensuje. Belgia ma również swe rodzime owczarki. Z powodu wszechstronnej przydatności jako psy użytkowe dały się poznać daleko poza granicami swej ojczyzny. Są one harmonijnie zbudowane, przeciętnie wysokości około 62 cm; różnią się między sobą włosem i maścią.

Groenendael jest maści czarnej, długowłosy, tervueron również długowłosy, o umaszczeniu czerwonożółtym z czarnym nalotem i czarną maską; malinois ma podobne umaszczenie, lecz włos krótki i twardy. Odmiana szorstkowłosa zwana jest laekenois.
Mniej znane są psy pasterskie włoskie (cane da postrore maremmano i cane da pastore bergamasco) oraz pies pasterski hiszpański — cos de tura.