Psy te używane są do pilnowania i pędzenia stada. Wszystkie są spokrewnione z dawnymi psami bojowymi. Od setek pokoleń pomagają przy wypasie bydła i owiec. Odznaczają się uległością i gorliwym wykonywaniem rozkazów, są stróżami i dzielnymi obrońcami. Czują się pewnie w obecności przewodnika lub sfory, same są raczej ostrożne; łatwe do szkolenia.
Najpopularniejszym i mającym wielu miłośników, przedstawicielem tej grupy jest owczarek niemiecki (wys. 60-65 cm*), często błędnie nazywany wilkiem lub wilczurem. Charakteryzuje się dużą odpornością nerwową, spostrzegawczością, powściągliwością i przywiązaniem. Jest jednocześnie śmiały, bojowy i nieustępliwy. Stanowi typ wszechstronnego psa użytkowego. Wymaga jednak dużo ruchu i zainteresowania ze strony właściciela. Nie ułożony właściwie może stać się agresywny, trudny do opanowania.
Również popularnym przedstawicielem tej grupy jest owczarek podhalański (wys. 60-70 cm), pies rasy polskiej, nie tak jednak rozpowszechniony ze względu na trudności z jego chowem w mieście. Jest to pies zrównoważony i pojętny, zarówno jako pasterski, jak i stróż obejścia. Imponująca postawa i piękna biała szata czynią z niego efektownego psa do towarzystwa. Najlepiej chowa się na otwartej przestrzeni.
Innym przedstawicielem rasy polskiej jest polski owczarek nizinny, średniej wielkości (wys. do 52 cm), krępy, silny, muskularny, o długim, gęstym włosie. Bardzo odporny na niesprzyjające warunki atmosferyczne. Ma żywe usposobienie, jest opanowany, czujny, bystry, obdarzony doskonałą pamięcią. Daje się łatwo układać jako pies pasterski i stróż obejścia; w mieście — bardzo dobry pies towarzyszący. Odpowiednio pielęgnowany włos zapewnia niezwykle efektowny wygląd. Nie jest hałaśliwy, ale wymaga ruchu.