Pies pasterski słowacki (czuwacz) jest obecnie najmłodszą rasą narodową. Wzorzec jego zgłoszony został do rejestracji dopiero w 1964 r., a uznany na walnym zebra­niu delegatów FGI w Pradze w 1965 r.
Pierwotnie nazywano go tatrzańskim czuwaczem, aby jednak odróżnić go nazwą i nie mylić z podobną polską rasą — tatrzańskim owczarkiem podhalańskim — komisja standardowa FGI postanowiła nazwać go psem pasterskim słowackim (slovensky Ćuvac).
Ojczyzną jego są góry Słowacji, gdzie hodowano go od stuleci. Jest zasługą prof. dr. Hruzy z Wyższej Szkoły Weterynaryjnej w Brnie, że po pierwszej wojnie świato­wej zaczęto hodowlę tego psa w czystości rasy; dziś zalicza się go do ras ustalo­nych, wyrównanych. Jest to ładny pies, o imponującej postaci, łatwy w układaniu, spokojny, przyjazny dla domowników i pewny obrońca stada. Gęsta szata chroni go przed niepogodą. Jest czujny i przywiązany do pana, dzięki czemu bardzo dobrze nadaje się na stróża.

Jego najbliższy krewniak — bardzo do niego podobny — to węgierski kuvasz, do którego powstania prawdopodobnie się przyczynił. Również polski tatrzański owczarek podhalański jest do niego bardzo podobny, jakkolwiek można spostrzec różnice w eksterierze. Zachodzi również dalekie jego pokrewieństwo z psem pire-nejskim.

Pies pasterski słowacki jest rozpowszechniony nie tylko w Słowacji, lecz również w Czechach i na Morawach. Jego użyteczność stale wzrasta w miarę rozszerzającego się wypasu owies i bydła. Wzorzec
Wrażenie ogólne. Pies górski, silny o gęstej białej szacie, dostosowany do surowego klimatu Tatr, gór liptowskich, Beskidu i Karpat. Rzadkie połączenie siły, odwagi i czujności. Szybkość i czujność nadały mu nazwę czuwacz – to dobra nazwa dla psa.Zaszeregowanie w klasyfikacji użytkowej. Jest to pies hal i pastwisk przeznaczony do pilnowania bacówek, pędzenia i obrony owiec oraz innego inwentarza. Jest bezgranicznie wierny i przywiązany, potrafi stawić czoło każdemu intruzowi, na­wet niedźwiedziowi i wilkowi. W celu odróżnienia go od drapieżców hoduje się go według pradawnej tradycji pasterskiej w białej szacie.
Głowa. Nos średniej długości, tępy, czarny, w zimie jaśniejszy. Kufa prosta, długo­ści prawie połowy głowy, dość szeroka, tępo zwężająca sic. Wargi zwarte, średnio silne, przylegające, z wąską czarną śluzówką. Regularny profil bez fafli. Szczęki silne, zgryz nożycowy. Umiarkowana krawędź czołowa. Grzbiet nosa i pokrywy czaszki równoległy.
Czaszka. Silna, podłużna, w części górnej szersza. Profit twarzy prosty, w górnej części nieco wysklepiony, czoło zdecydowanie szerokie opadające ku tyłowi. Łuki nadoczne mierne, opadające na boki. Bruzda czołowa plaska i krótka. Kark silnie rozwinięty z wyraźnym przejściem.
Oczy. Bardzo żywe, poziomo osadzone, ciemne, powieki owalne, czarne, ściśle przylegające.
Uszy. Dość wysoko osadzone, w kształcie litery V, u nasady ruchliwe, noszone pionowo na bokach głowy. Sięgają nasady szczęki.
Szyja. Poziomo osadzona, w afekcie noszona wysoko. Długość równa długości głowy. Bardzo silna, szczególnie u psów. Pozbawiona fałd podgardlanych. Kończyny przednie. Łopatka stroma i długa. Ramię muskularne przylega ściśle do tułowia, nachylone nieco ku łokciowi, silnie rozwinięte. Kąt łopatki prawie prosty. Podramię pionowe, muskularne i długie. Nadgarstek i śródręcze silne, krótkie i wy­chylone ku przodowi. Łapa zwarta, owłosiona między palcami. Palce silne i wygię­te. Opuszki mięsiste, silne i szare.
Tułów. Klatka piersiowa dobrze wysklepiona, sięga poniżej łokcia. Żebra wyskle-pione, wychylone daleko do tyłu. Grzbiet silny i prosty, przy kłębie nieco wzniesio­ny, około 3 — 4 cm dłuższy od wysokości w kłębie. Lędźwie silne, szerokie i dobrze umięśnione, brzuch nieco podciągnięty. Słabizny zwarte. Tył kwadratowy, nieco ścięty.
Kończyny tylne. Uda muskularne, szerokie. Podudzie szerokie i muskularne, w stosunku do uda i śródstopia długie. Pięta koścista, nisko osadzona, o wyraźnym wiązaniu stawu, ukątowanie tępe. Śródstopie silne, krótkie, pionowe. Nad stawem skokowym nie ma zwężenia. Wilcze pazury występują rzadko i są niepożądane. Łapa zwarta, nieco dłuższa niż przednia.
Ogon. Nisko osadzony, kosmaty sięga do śródstopia, w afekcie wzniesiony łukowa­to ponad lędźwie, w spokoju opuszczony pionowo.
Szata. Biała; żółtawy nalot na szyi i uszach dopuszczalny, lecz niepożądany. Wyra­źne żółte plamy niedopuszczalne. Długość włosa średnio 5— 10 cm, na szyi dłuższy i kosmaty. Włos na grzbiecie łekko lokowaty i nieco falujący ku tyłowi. Na głowie i płatkach uszu krótki. Na szyi przechodzi stopniowo w grzywę. Na tylnych koń­czynach lekkie pióro. Ogon kosmaty i obficie owłosiony. Podszycie w zimie gęste, dochodzi do dwu trzecich długości pokrywy, powoduje większą kosmatość i osła­bienie falistości pokrywy. Skóra różowa. Pigmentacja śluzówek na krajach czarna, we wnętrzu przechodzi w czerwień. Masa ciała. Psy od 35 do 45 kg, suki od 30 do 40 kg.
Wzrost. Psy ponad 60 cm (ponad 70 niepożądane), suki ponad 55 (ponad 65 niepo­żądane).
Chody. Szybkie i sprawne na każdym terenie i w każdą pogodę. Najczęściej kłus. Wady. Stroma krawędź czołowa, krótki nos, obwisłe, śliniące się fafle, płaskie stopy, silnie sfilcowany włos skręcający się sznurowało na bokach, uszach i przy nosie, plamista śluzówka, jasne szkliste oko, złośliwy charakter.